Ως συνέχεια του προηγουμένου άρθρου μου, που αναφερόταν στην αναρχία και στον αναρχισμό - όπως άλλωστε το είχα υποσχεθεί -  δημοσιεύω το κείμενο που ακολουθεί. Πρόκειται για αποσπάσματα από το βιβλίο, του Πορτογάλου Φερνάντο Πεσσόα, με τίτλο «Ο Αναρχικός Τραπεζίτης», σε μετάφραση, Έντισον Ρέις Μέιρα, έκδοση  ΜΙΝΩΑΣ Α.Ε.Ε. Αθήνα 2015. Το βιβλίο αυτό έχει μορφή διαλόγου και το πρωτότυπο δημοσιεύτηκε το 1922. Μπορεί το αναφερόμενο βιβλίο να δημοσιεύτηκε πριν από εκατό, περίπου, χρόνια  αλλά δεν χάνει σε επικαιρότητα και ενδιαφέρον. Οι αριθμοί μέσα σε αγκύλες παραπέμπουν στις σελίδες αυτού του βιβλίου.

-Θεμελιώδης έννοια του διηγήματος είναι «η κοινωνική επινόηση», όπως χρήμα, κοινωνική θέση, εξουσία, κράτος, οικογένεια. Οι θεσμοί ως κοινωνικές επινοήσεις. [9].

-Αρχές Γαλλικής επανάστασης: ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη, ο τραπεζίτης επισημαίνει ότι συχνά αλληλοαναιρούνται. [10].

-Αναρχικός είναι κάποιος που έχει αγανακτήσει για την αδικία να γεννιόμαστε κοινωνικά άνισοι.[18].

-Αν ο αναρχισμός είναι ανέφικτος, τότε μόνο η αστική κοινωνία, όπως σ’ το έχω αποδείξει, είναι δίκαιη και άξια υπεράσπισης. [28].

-Τι θέλει ο αναρχικός; Την ελευθερία- την ελευθερία για τον εαυτό του και για τους άλλους, για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Θέλει να απαλλαγεί από την επίδραση ή την πίεση των κοινωνικών επινοήσεων. Βέβαια, δεν είναι όλοι εκ φύσεως ίδιοι. Άλλοι γεννιούνται ψηλοί και άλλοι κοντοί, άλλοι δυνατοί και άλλοι αδύναμοι, άλλοι πιο έξυπνοι και άλλοι λιγότερο. [31].

-Για ποιον  θέλει ο αναρχικός την ελευθερία; Για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Και με ποιον τρόπο μπορεί να επιτύχει ελευθερία για ολόκληρη την ανθρωπότητα; Καταστρέφοντας πέρα για πέρα όλε στις κοινωνικές επινοήσεις. [32].

-Το να βοηθάς κάποιον, αγαπητέ μου, σημαίνει να τον περνάς για ανίκανο. Αν αυτός ο κάποιος δεν είναι ανίκανος, η βοήθειά σου ή τον καθιστά ανίκανο ή τον κάνει να περνάει για τέτοιος.[44]

-Αν για οποιοδήποτε λόγο δεν είναι εφικτή η ελεύθερη κοινωνία, τότε πρέπει να εξακολουθεί να υπάρχει αυτή που μετά την αναρχική είναι η πιο φυσική κοινωνία, δηλαδή η αστική. [46].

-Για τον αναρχικό, εχθρός είναι οποιοσδήποτε εκπροσωπεί τις κοινωνικές επινοήσεις και την τυραννία τους. [47].

-Συμπέρασμα: Όπως είναι τώρα η κοινωνική κατάσταση δεν είναι δυνατόν οι άνθρωποι που απαρτίζουν μια ομάδα, όσο καλές προθέσεις κι αν έχουν, όσο αποκλειστικά αφοσιωμένοι και αν είναι όλοι τους στον αγώνα κατά των κοινωνικών επινοήσεων και υπέρ της ελευθερίας, να εργάζονται μαζί, χωρίς να δημιουργήσουν αυθόρμητα ανάμεσά τους μια τυραννία, μια καινούργια τυραννία, που έρχεται να προστεθεί στην τυραννία των κοινωνικών επινοήσεων. Τι να κάνουμε; Να εργαστούμε για τον ίδιο σκοπό χώρια. [49].

-Έτσι ο καθένας συμβάλλει με την προσπάθειά του στην καταστροφή των κοινωνικών επινοήσεων, δηλαδή, συμβάλλει ο καθένας στη δημιουργία της μελλοντικής ελεύθερης κοινωνίας. [50]

-Χάρη στην ατομική αναρχική δουλειά, αποφεύγουμε τη βλαβερή επιρροή των κοινωνικών επινοήσεων. Μαζί δεν είχαμε και πολλή αξία και από πάνω τυραννούσαμε ο ένας τον άλλον και στεκόμαστε εμπόδιο και στους ίδιους εαυτούς μας και στις θεωρίες μας.[51].

-Καταχάρηκα με την ανακάλυψη αυτή. Την ανακοίνωσα στους συντρόφους μου. Σαφώς και δεν συμφώνησαν. Με αποπήραν όλοι. Τότε ήταν που κατάλαβα με τι σόι γαϊδούρια και δειλούς είχα μπλέξει. Έπεσαν οι μάσκες. Εκείνα τα γουρούνια είχαν γεννηθεί, για να είναι δούλοι. Ήθελαν να είναι αναρχικοί εις βάρος των άλλων.[52].

-Τελικά, έφυγα. Απομονώθηκα. Ένιωσα μια τέτοια αηδία γι’ αυτή τη δουλική αγέλη, που δεν φαντάζεσαι. Παραλίγο να αρχίσω να αμφισβητώ τον αναρχισμό. [53].

-Αποφάσισα να πολεμήσω μόνος μου τις κοινωνικές επινοήσεις. Αρχικά, σκέφτηκα την έμμεση δράση, δηλαδή, την ενημέρωση του κόσμου. [54].

-Η δράση είναι πάντα πιο ωφέλιμη απ’ ό,τι η ενημερωτική δουλειά. [55].

-Η μέθοδος της αναρχικής δράσης ήταν η μάχη κατά των κοινωνικών επινοήσεων, χωρίς τη δημιουργία νέας τυραννίας. [56].

-Αναρωτιόμουν ποια από τις κοινωνικές επινοήσεις ήταν η πρώτη, η σημαντικότερη. Στην εποχή μας είναι το χρήμα. Πώς να υποτάξω το χρήμα; Αν γινόμουν  ανώτερος του και θα τον καθιστούσα αδρανές ως προς τον εαυτό μου. Το πιο απλό που θα είχα να κάνω, να απομακρυνθώ από τη σφαίρα επιρροής του, δηλ. από τον πολιτισμό: να πάω στην εξοχή και να τρώω ρίζες, να πίνω νερό από τις πηγές, να κυκλοφορώ γυμνός και να ζω σαν ζώο. Αυτό κι αν το έκανα, δεν θα αποτελούσε μάχη ενάντια σε κάποια κοινωνική επινόηση. [59].

-Μία ήταν η λύση. Να το αποκτήσω το χρήμα. Όσο περισσότερο χρήμα θα αποκτούσα, τόσο πιο ελεύθερος θα ένιωθα την επιρροή του.[60].

-Αν βρεθώ υπεράνω της δύναμης του χρήματος, αν δηλαδή απελευθερωθώ από αυτή, τότε θα κερδίσω την ελευθερία. [61].

-Ξεκίνησα την επιχείρηση υποταγής της επινόησης χρήμα πλουτίζοντας. Τα κατάφερα. Έγινα έμπορος και τραπεζίτης. [62].

-Εσύ δημιούργησες μια τυραννία. Εσύ που διατηρείς μονοπώλια, που είσαι τραπεζίτης και αδίστακτος αγιογδύτης, δημιούργησες μια τυραννία. -Όχι, δεν την πρόσθεσα εγώ. Ενυπάρχει ήδη στις κοινωνικές επινοήσεις. Μόνο η κοινωνική επανάσταση μπορεί να καταστρέψει τις κοινωνικές επινοήσεις. Το θέμα είναι να μην δημιουργηθεί καινούργια τυραννία εκεί όπου δεν υπήρχε. Οι αναρχικοί δημιουργούν τυραννία μεταξύ τους, έξω από τις κοινωνικές επινοήσεις. [64].

-Όποιος πηγαίνει στον πόλεμο, δίνει, για να πάρει. Ας πετύχει αυτό που είναι το πιο σημαντικό. Τα υπόλοιπα…. Ακολουθώντας τη μέθοδο αυτή, που ανακάλυψα ως τη μοναδική αναρχική μέθοδο, ο καθένας πρέπει να απελευθερωθεί μόνος του. Εγώ απελευθέρωσα τον εαυτό μου. Έκανα τον καθήκον μου απέναντι στον εαυτό μου και απέναντι στην ελευθερία. [66].

-Ναι, αλλά δεν είναι όλοι τόσο ευφυείς όσο εσύ.

-Ο βαθμός ευφυΐας ή θέλησης ενός ατόμου έχει να κάνει μόνο με τον εαυτό του και τη φύση. Σ’ αυτά οι κοινωνικές επινοήσεις δεν παίζουν κανέναν ρόλο.[67]

-Ας δεχτούμε ότι κάποιος μπορεί να γεννηθεί δούλος, φυσιολογικά δούλος και επομένως ανίκανος να κάνει την παραμικρή προσπάθεια, για να ελευθερωθεί, σ’ αυτή την περίπτωση τι σχέση έχουν αυτοί με την ελεύθερη κοινωνία ή με την ελευθερία γενικά; Αν ένας άνθρωπος γεννήθηκε, για να είναι δούλος, η ελευθερία, ως κάτι αντίθετο προς τον χαρακτήρα του, θα του είναι τυραννία. [68]

-Η διαφορά μου με τους αναρχικούς: Εκείνοι είναι αναρχικοί μόνο στη θεωρία, ενώ εγώ είμαι και στη θεωρία και στην πράξη. Εκείνοι είναι μυστικιστές αναρχικοί, ενώ εγώ είμαι επιστήμονας αναρχικός. Εκείνοι είναι αναρχικοί που σκύβουν το κεφάλι, ενώ εγώ είμαι αναρχικός που μάχεται και κατακτά την ελευθερία. Με μια λέξη: Εκείνοι είναι ψευτοαναρχικοί, ενώ εγώ είμαι αναρχικός. (Λισαβόνα, Ιανουάριος 1922).

[69].

 Ως επίλογο παραθέτω δύο στροφές από το τραγούδι του γνωστού μουσικοσυνθέτη και στιχουργού Σπανουδάκη Σταμάτη «Πάμε γι’ άλλες πολιτείες».

Πάμε γι' άλλες πολιτείες αναρχικές

να βρεθούμε σ' απεργίες προσωπικές

αν το θες...

Πάμε γι' άλλες πολιτείες αναρχικές

να βρεθούμε σε πορείες ατομικές

αν το θες...

Νομίζω ότι δεν είναι εύκολο για τον καθένα, ώστε  να καταλάβει  τις αναρχικές πολιτείες, που υπόσχονται απεργίες προσωπικές και πορείες ατομικές. Ο ίδιος ο Σπανουδάκης γράφει: Η “παρεξήγηση” ήταν ο στίχος “Πάμε γι’ άλλες πολιτείες αναρχικές”. Όσοι με ξέρουν, θα έχουν πια καταλάβει ποιος είναι για μένα ο Άναρχος και ποια η μελλοντική παραδεισένια πολιτεία Του. Το «κλειδί», όμως, του στίχου είναι το  επαναλαμβανόμενο “Αν το θες”».

Προσωπικά, εκλαμβάνω την πρόσκληση για αναρχικές πολιτείες ως πρόσκληση- προτροπή ενός ατόμου προς το ταίρι του, ώστε να ξεφύγουν από το καθιερωμένο και να στραφούν σε δρόμους πρωτόγνωρους και απάτητους, ίσως και παραδεισένιους. Μ’ ένα λόγο, απευθύνεται  πρόσκληση για ατομική ή καλύτερα δυαδική πορεία, όπως επέλεξε και ο ήρωας του διηγήματος «Ο Αναρχικός Τραπεζίτης», που ακολούθησε ατομικά τον αναρχισμό και απελευθερώθηκε από τη δύναμη και την τυραννία του χρήματος. Αν, παρόλα αυτά, υπονοεί –πράγμα που δεν το φαντάζομαι - και τις πραγματικά αναρχικές και ουτοπικές πολιτείες, μιας και μας δίνει το δικαίωμα της επιλογής,  με τη φράση «αν το θές..» απαντούμε: «ευχαριστούμε, δεν θα πάρουμε».

Κατασκευή: Diadiktuo.eu  | Φιλοξενία: E-base.gr