Ο αναγνωστικός χώρος και το περιβάλλον της σχολικής

 βιβλιοθήκης: «Πάντα φανταζόμουν τον παράδεισο σαν ένα είδος

 βιβλιοθήκης», Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899-1986)

 

         Πώς σχεδιάζεται, πώς κατασκευάζεται και πώς διαμορφώνεται δημιουργικά ο χώρος και το περιβάλλον μιας Αναγνωστικής Βιβλιοθήκης στο Σχολείο; Σε μια διαρκώς εξελισσόμενη εκπαιδευτική πραγματικότητα, τόσο σε επίπεδο αντιλήψεων και πρακτικών όσο και σε εκείνο των εργαλείων μάθησης, ποιο μπορεί να είναι σήμερα το υλικό και διανοητικό περιβάλλον της Σχολικής Βιβλιοθήκης, ώστε να συμβάλει ποιοτικά στην βιωματική ενίσχυση της μνήμης, την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, την καλλιέργεια της φαντασίας και την απόκτηση διά βίου δεξιοτήτων;

         Σύμφωνα με τον  Αργεντινό συγγραφέα Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ο οποίος θεωρείται μία από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές μορφές του 20ού αιώνα, η Βιβλιοθήκη μοιάζει με ονειρικό παραδεισένιο χώρο: «πάντα φανταζόμουν τον παράδεισο σαν ένα είδος βιβλιοθήκης». Και τί ακριβώς μπορεί να είναι στο Σχολείο ο παραδεισένιος Χώρος;  Ένας  «ονειρικός χώρος» διαμορφωμένος αρχιτεκτονικά με επιστημονική γνώση και ποιητική ευαισθησία, ώστε να είναι εναρμονισμένος με τις ανάγκες, τους ρυθμούς ανάπτυξης και τα ενδιαφέροντα των μαθητών, για να εξασφαλίζει ευχάριστο και ποιοτικό χρόνο πολύμορφης και πολύτροπης ανάγνωσης και μάθησης: μοναχικής, συνεργατικής, κοινωνικής, κινητικής. Για τους εκπαιδευτικούς  και τους μαθητές, ο ποιοτικός χώρος είναι και «ποιητικός», δημιουργικός, για αυθεντικές συζητήσεις και αναζητήσεις με την ενεργό  συμμετοχή και των δύο πλευρών. Ένα μορφωσιογόνο περιβάλλον που λειτουργεί με κανόνες, πλούσιο σε μέσα, υλικά και πνευματικά, το οποίο να προδιαθέτει ευχάριστα και να καθιστά τις  ευκαιρίες αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους και ενήλικες, βιωματικές μαθησιακές εμπειρίες πραγματικά αξέχαστες. Στο παραδεισένιο σχολικό αναγνωστήριο εκπαιδευτικοί και μαθητές μαθαίνουν «να αφουγκράζονται πρώτα με τη ψυχή και ύστερα με τα αυτιά τους».

      Είναι προφανές ότι η Σχολική Βιβλιοθήκη ή µιντιοθήκη (mediatheque) δεν είναι αποθήκη βιβλίων ή άλλων εποπτικών εργαλείων μάθησης, αλλά αποτελεί για το Σχολείο ένα κλειδί για το Παρελθόν, το Παρόν και το Μέλλον. Στον δημιουργικό και ποιοτικό χώρο της Σχολικής Βιβλιοθήκης  τα βιβλία και τα άλλα μέσα επικοινωνίας  αποτελούν ένα  ξεχωριστό θησαυρό που ζεσταίνει τις καρδιές, θερμαίνει τις προσωπικές πνευματικές σχέσεις και ειδικά σε καιρούς κρίσιμους και δύσκολους αναζωογονεί και καλλιεργεί τα όνειρα και τις προσδοκίες. Ο Μανώλης Αναστασάκης στο βιβλίο «Ανασχεδιάζοντας την βιβλιοθήκη στο σχολείο: μία πρόταση για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση» (Αθήνα, Εκδόσεις Μεταίχμιο 2003)  αναπτύσσει ένα επιστημονικό αρχιτεκτονικό προβληματισμό για τη δημιουργία μιας «ζωντανής» βιβλιοθήκης στο σχολείο και πραγματεύεται με διεισδυτικό τρόπο τόσο τις (ανα)σχεδιαστικές όσο και τις παιδαγωγικές παραμέτρους της. Ο προβληματισμός και οι προτάσεις του Μανώλη Αναστασάκη  για την βιβλιοθήκη ως χώρο επικοινωνίας και πληροφορίας δεν περιορίζονται μόνο στις περιπτώσεις που εφαρμόζονται μόνο στο ελληνικό σχολείο. Για όποιον θέτει το ερώτημα πως σχεδιάζεται μια βιβλιοθήκη στο σχολείο σήμερα, το βιβλίο έχει να προσφέρει γόνιμες ιδέες με συγκεκριμένα παραδείγματα και συνιστά μια νέα προβληματική στο ζέον ζητούμενο «η σχολική βιβλιοθήκη στον 21ο αιώνα: μέσον και τρόπος για τη γνώση». Το βιβλίο του Αναστασάκη δεν είναι ένα τεχνικό εγχειρίδιο κατασκευής σχολικών βιβλιοθηκών ή διαμόρφωσης υπαρχόντων χώρων, αλλά ασχολείται με ζητήματα εμπλοκής της αρχιτεκτονικής ως ποιητικού και ποιοτικού επιστημονικού παράγοντα διευκόλυνσης της λειτουργικότητας τους. Τεκμηριώνει την «πρόταση» για σχεδιασμό και ανασχεδιασμό μιας «ανοιχτής» βιβλιοθήκης, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια βαθυστόχαστη πραγματεία με ζητήματα, τα οποία πρέπει να απασχολούν όλους όσοι έχουν οποιαδήποτε σχέση με την εκπαίδευση, ιδιαίτερα τους σχεδιαστές των Σχολικών Προγραμμάτων, τους Εκπαιδευτικούς, τους επαγγελματίες ή περιστασιακούς ερασιτέχνες Βιβλιοθηκονόμους, τους διδάσκοντες και διδασκόμενους στις Σχολές Βιβλιοθηκονομίας.

        Ο αρχιτέκτονας που κατασκευάζει πλησιάζει περισσότερο προς τον σκηνοθέτη θεάτρου, ο οποίος διαρκώς επιδιώκει να επικαιροποιεί και να αναμορφώνει τον χώρο, τον ρυθμό και την κίνηση της σκηνικής δράσης, ώστε να δημιουργήσει το κατάλληλο πλαίσιο μέσα στο οποίο θα υπηρετηθεί καλύτερα το κείμενο. Με ανάλογο τρόπο, ο αρχιτέκτονας καλείται να επιλέξει χωρικές διευθετήσεις και να προτείνει τις σχέσεις στη χρήση του χώρου, ώστε να αναδειχθεί το «κείμενο» της αποστολής και των στόχων της βιβλιοθήκης. Ο στόχος του αρχιτέκτονα πρέπει να εστιάζεται στη δημιουργία μιας πραγματικής βιβλιοθήκης μέσα στο σχολείο και όχι στην επανάληψη της παραδοσιακής σχολικής βιβλιοθήκης, να αντανακλά αυτήν ακριβώς την πρόθεση  επαναπροσδιορισμού της βιβλιοθήκης. Στη θέση της αντίληψης για μια «σχολικοποιημένη» βιβλιοθήκη, να προτείνει μια βιβλιοθήκη με σχεδιαστική κατεύθυνση τη διαφάνεια και εξωστρέφεια, τον ανοιχτό και ενιαίο σχολικό χώρο, την ευελιξία και προσαρμοστικότητα, την επίπλωση που δομεί τον χώρο σε ένα ευχάριστο και δημιουργικό περιβάλλον.

        Στην εποχή μας απαιτείται μια συνολική επανεξέταση της τυποποιημένης ομοιομορφίας  βιβλιοθηκών: ένα one size κοστούμι- για εύσωμους και λεπτούς, για ψηλόσωμους και για κοντούς- είναι ένας τρόπος προσέγγισης πολύ «στενάχωρος» για την εποχή μας.  Μια συμβατική βιβλιοθήκη, κατ’ εικόνα του σημερινού ελληνικού σχολείου: αίθουσες βιβλιοθηκών που μοιάζουν με τάξεις, με κοινού τύπου επίπλωση και με συσσώρευση βιβλίων στη μια τους πλευρά και τραπέζια ανάγνωσης στην άλλη. Ένα κοστούμι όχι μόνο ενιαίου μεγέθους αλλά παλιομοδίτικο και γκρίζο για την πολύμορφη και πολύχρωμη ζωή των νέων, εντός και εκτός σχολείου. Ο Γκαστόν Μπασελάρ, «Η ποιητική του χώρου» (1958), παρακινεί τους Αρχιτέκτονες να θεμελιώνουν το έργο τους μάλλον στις εμπειρίες που θα δημιουργήσει παρά σε αφηρημένη λογική βάση. Η Διεθνής Ένωση Σχολικής Βιβλιοθηκονομίας κάτω από τον γενικό τίτλο «Σχολική Βιβλιοθήκη» αναγνωρίζει μια ποικιλία βιβλιοθηκών, η οποία υποστηρίζει μια πολυμορφία επιλογών στην αποτελεσματική λειτουργία και τη διαχείρισή τους, για να υπηρετούν τα βασικές αρχές ενός σύγχρονου Εκπαιδευτικού Συστήματος: ατομικότητα, συνεργατικότητα, ερευνητικότητα, δημιουργικότητα. Παράλληλα όμως επισημαίνει την απόλυτη αναγκαιότητα, σκοπιμότητα και χρησιμότητα της ύπαρξης του εξειδικευμένου προσωπικού, δηλαδή των  λειτουργών Σχολικών Βιβλιοθηκονόμων, ώστε οι Σχολικές Βιβλιοθήκες να λειτουργούν     παιδευτικά για την ποιοτική παραγωγή παιδείας λόγου και διαλόγου.

        Εκτός από τον εμπνευσμένο ποιητικό και ποιοτικό αρχιτεκτονικό  σχεδιασμό για την απρόσκοπτη και βιώσιμη λειτουργία της Σχολικής Βιβλιοθήκης, όπως για την Τράπεζα ο Τραπεζικός και για την Εκκλησία ο Ιερέας, είναι απόλυτα  αναγκαίος και χρήσιμος ο ειδικός λειτουργός της, ο  Σχολικός Βιβλιοθηκονόμος. Η American Association of School Librarians (AASL:http://www.ala.org/aasl/)  περιγράφει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και τις ιδιότητες του Βιβλιοθηκονόμου, προκειμένου να ανταποκρίνεται στην αποστολή και το έργο του: να ενσταλάζει την αγάπη της μάθησης σε όλους τους μαθητές και να διασφαλίζει την ισότιμη πρόσβαση στις πληροφορίες· να ενδυναμώνει τους μαθητές και το προσωπικό, ώστε να είναι κριτικά σκεπτόμενοι, ενθουσιώδεις αναγνώστες και επιδέξιοι ερευνητές· να διασφαλίζει ένα περιβάλλον δημιουργικότητας, καινοτομίας και ανοίγματος σε νέες ιδέες, ώστε να είναι αποτελεσματικοί χρήστες ιδεών και πληροφοριών· να εμπνέει ενθουσιασμό και αμοιβαίο σεβασμό διαμορφώνοντας ένα δημιουργικό περιβάλλον, όπου ευδοκιμούν η συνεργασία και η δημιουργική επίλυση των προβλημάτων· να διασφαλίζει ότι το πρόγραμμα της Σχολικής Βιβλιοθήκης είναι ευθυγραμμισμένο με την αποστολή και τους στόχους του σχολείου και ότι αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του προγράμματος διδασκαλίας.

Σύμφωνα με τα σύγχρονα δεδομένα, στον σχολικό αναγνωστικό βιβλιοχώρο καλλιεργούνται βιωματικά και ενισχύονται  οι νοητικές λειτουργίες μνήμης, κριτικής σκέψης και φαντασίας, εφόσον έχει διαμορφωθεί αρχιτεκτονικά, ποιητικά και ποιοτικά. Για την πλήρη αξιοποίηση όμως του παραδεισένιου βιβλιοπαράδεισου είναι απαραίτητη η ένταξή του σ’ ένα ευφάνταστο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο για την ευόδωση των στόχων του έχει ανάγκη την έμπρακτη και ενεργό συμμετοχή όλου του διδακτικού προσωπικού.



Ποιητική διαμόρφωση του σχολικού βιβλιοχώρου από την Αρχιτεκτονική

της φαντασίας! Ο Γκαστόν Μπασελάρ, «Η ποιητική του χώρου» (1958), παρακινεί τους Αρχιτέκτονες να θεμελιώνουν το έργο τους μάλλον στις εμπειρίες που θα δημιουργήσει παρά σε αφηρημένη λογική βάση

Κατασκευή: Diadiktuo.eu  | Φιλοξενία: E-base.gr