Η διδασκαλία, εάν περιορίζεται στη χρήση ενός εγχειριδίου, είναι ματαιοπονία

 

Ένα σύστημα Εκπαίδευσης για να μπορέσει να αναπτυχθεί και να λειτουργήσει χρειάζεται σοβαρό και μακροχρόνιο σχεδιασμό με προοπτική σε βάθος δεκαετίας. Ο σχεδιασμός πρέπει να γίνεται με τη δημιουργική συμμετοχή όλων, όχι απλά συναινετικά αλλά συνεργατικά. Ορισμένες τουλάχιστον βασικές αρχές, όπως η σχολική αριστεία, ο πειραματισμός και η καινοτομία που θεωρούνται πυλώνες της σύγχρονης Εκπαίδευσης, προϋποθέτουν τη συμφωνία των πολιτικών και συνδικαλιστικών δυνάμεων για να εξασφαλιστεί μια στοιχειώδης συνέχεια του κράτους στο Εκπαιδευτικό Σύστημα.

      Ένα από τα Προγράμματα του έργου «Σχολεία Εφαρμογής Πειραματικών Προγραμμάτων (ΣΕΠΠΕ), το οποίο καθοδηγήθηκε από το  Παιδαγωγικό Ινστιτούτο τη δεκαετία του 2000, αφορούσε την αναδιοργάνωση του σχολικού χώρου και τον τεχνολογικό, λειτουργικό, εκσυγχρονισμό της σχολικής μονάδας. Αντικείμενο της συγκεκριμένης δράσης ήταν ο πειραματισμός στους τρόπους αναδιάταξης του σχολικού χώρου με έμφαση στη δημιουργία ειδικά διαμορφωμένων Αιθουσών– εργαστηρίων για τα μαθήματα ή τις γνωστικές περιοχές του Αναλυτικού προγράμματος. Κεντρικός άξονας του πειραματισμού ήταν η διαδικασία της μετατροπής των αιθουσών διδασκαλίας από «Αίθουσες μαθητικών τμημάτων» σε «Αίθουσες μαθημάτων».   Καταργήθηκε, δηλαδή, η παραδοσιακή έννοια της σχολικής αίθουσας συγκεκριμένου τμήματος μαθητών. Στη θέση των παραδοσιακών μαθητικών αιθουσών δημιουργήθηκαν ειδικά εξοπλισμένες αίθουσες γνωστικών αντικειμένων, π.χ. Αίθουσα Φιλολογικών μαθημάτων, αίθουσα Μαθηματικών, αίθουσα Φυσικών επιστημών, εργαστήριο Καλλιτεχνικών μαθημάτων κ.ά. Επιπλέον, ο πειραματισμός αποσκοπούσε στην ανάπτυξη καινοτόμων μεθόδων και τεχνικών διδασκαλίας στα πλαίσια των ειδικών επιστημονικών απαιτήσεων κάθε γνωστικού αντικειμένου και υποστηρίχθηκε από τη χρήση των νέων τεχνολογιών (Η/Υ, Πολυμέσα), τη χρήση πολλαπλών διδακτικών πηγών (βιβλίων, αρχείων, υλικών), καθώς και με τη χρήση εποπτικών μέσων διδασκαλίας. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σε 86 Γυμνάσια, μεταξύ αυτών και το 65ο Γυμνάσιο, και σε 69 Λύκεια από όλες τις Νομαρχιακές Διευθύνσεις της χώρας με τη συμμετοχή 5500 Εκπαιδευτικών και 60000 μαθητών. Η εμπειρία ωστόσο από την εφαρμογή του Προγράμματος παρέμεινε χωρίς συνέχεια, χωρίς αξιολόγηση και χωρίς αξιοποίηση.

 

        Στο πλαίσιο του έργου ΣΕΠΠΕ και της σχολικής δραστηριότητας «Αίθουσες μαθημάτων και ιστορικών προσώπων» έγινε προσπάθεια και στο 65ο Γυμνάσιο Αθηνών ν’ αποκτήσει κάθε σχολική αίθουσα τη δική της «προσωπικότητα», να μετατραπούν όλες οι αίθουσες σε εργαστήρια, ώστε τα μαθήματα να γίνονται και ερευνητικά. Σε συνεργασία Δ/ντή, Μαθητών, Καθηγητών και Γονέων αγοράστηκαν κατάλληλες κουρτίνες, ορισμένα τεχνολογικά μέσα (Υπολογιστές, Ασπροπίνακες με μαρκαδόρο, Τηλεοράσεις κ.ά.), έγιναν συζητήσεις για την σχολική ερευνητική μάθηση, συντάχθηκαν βιογραφικά σημειώματα ιστορικών προσώπων δικής τους επιλογής καθώς και άλλες σχετικές εργασίες και πρωτοβουλίες, οι οποίες δεν εκδόθηκαν σε βιβλίο, όπως προβλεπόταν από τον αρχικό σχεδιασμό, επειδή δεν εξασφαλίστηκε σχετική οικονομική χορηγία. Ας σημειωθεί επίσης ότι η διοικητική νομενκλατούρα του Υπουργείου Παιδείας, δυστυχώς, στέρησε το Σχολείο από τις το συνολικό ποσό 27.779,95 που εξοικονομήθηκε από την παράλληλη εφαρμογή, στο πλαίσιο του ΣΕΠΠΕ, της σχολικής δραστηριότητας «Δανειστικό σχολικό βιβλίο», ώστε να συμπληρώνεται και να ανανεώνεται ο σχολικός εξοπλισμός των Σχολικών Αιθουσών Φιλολογικών Μαθημάτων.

 

     Αξίζει να γίνουν μερικές μόνο επισημάνσεις από αυτή την διοικητική και παιδαγωγική εμπειρία:

      1.Ενδεικτικά είναι τα ονόματα των δεκαπέντε σχολικών Αιθουσών-Εργαστηρίων θετικών και φιλολογικών μαθημάτων, τα οποία βεβαίως μπορούσαν να αλλάζουν τις επόμενες σχολικές χρονιές, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα Μαθητών και Καθηγητών: Δημόκριτος, Μολιέρος, Μέγας Αλέξανδρος, Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής, Όμηρος, Θεόφιλος, Αρχιμήδης, Γαλιλαίος, Πυθαγόρας, Γκαίτε, Μέγας Βασίλειος, Διονύσιος Σολωμός, Αριστοτέλης, Θαλής ο Μιλήσιος, Κωστής Παλαμάς.

      2.Οι απόψεις για την ερευνητική μάθηση στο σχολείο που συζητήθηκαν περισσότερο ήταν οι εξής:

α) «Ο ρόλος του δασκάλου εξακολουθεί να παραμένει πολύ σημαντικός, αλλά αλλάζει θέση. Γίνεται συνερευνητής με τον μαθητή του, βοηθός στη διαδικασία της μάθησης, εμψυχωτής, υπεύθυνος για τη δημιουργία ενός δημοκρατικού κλίματος μέσα στην τάξη. Οι ερευνητές δεν γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη, γεννιούνται μέσα στη σχολική τάξη», Νικόλαος Πετρουλάκης, «Το σχολείο μπορεί να γίνει φυτώριο επιστημόνων»,   ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5-05

β) «Ο τρόπος εργασίας του μαθητή στο σχολείο του πρέπει να είναι όμοιος με τον τρόπο εργασίας του επιστήμονα στο εργαστήριό του». J. Brunner

      3.Οι αίθουσες- εργαστήρια, αφενός μετριάζουν τη ρουτίνα και την κόπωση καθηγητών και μαθητών, αφετέρου καθιστούν αποτελεσματικότερη τη μάθηση. Πραγματικά η διδασκαλία των επιστημονικών μαθημάτων είναι ματαιοπονία, αν περιορίζεται μονάχα στο βιβλίο.

     4.Οι Μαθητές προηγούνται των διδασκόντων «έτη φωτός» στην εξοικείωση και την χρήση των νέων τεχνολογιών, αλλά οπωσδήποτε χρειάζονται την διδακτική εμπειρία και καθοδήγηση.

     5.Σε μερικές Αίθουσες ορισμένα τεχνολογικά μέσα, όπως υπολογιστής ή τηλεόραση, ήταν απλά διακοσμητικά στοιχεία, «γλάστρες»! Αρκετοί διδάσκοντες, και όχι μόνο Φιλόλογοι, «αποφεύγουν συχνά τις μηχανές και ταυτίζουν κάποτε το κύρος και την αξιοπρέπειά τους με την άγνοιά τους να τις χρησιμοποιούν»!

     6.Πραγματικά, τίποτε δεν είναι τόσο κουραστικό, όσο εκείνο που γίνεται από τον διδάσκοντα ως αγγαρεία. 

     7.Η μόρφωση είναι  πρώτα διαπαιδαγώγηση της καρδιάς, της ευαισθησίας, της πρωτοβουλίας και μετά είναι  άσκηση της νόησης και καλλιέργεια του ορθολογικού πνεύματος. 

     8.Η σύγχρονη τεχνολογία διευκολύνει τη σχολική διαδικασία της μάθησης και την καθιστά ελκυστικότερη και αποτελεσματικότερη, με την βασική προϋπόθεση του σωστού σχεδιασμού των διδακτικών στόχων.

      Σε πολλούς εκπαιδευτικούς είναι ριζωμένοι πολλοί φόβοι, προκαταλήψεις και αντιστάσεις ως προς τη χρήση των τεχνολογιών στο χώρο του σχολείου. Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό. Τον περασμένο αιώνα ο γνωστός Φυσικός και συγγραφέας Ισαάκ Ασίμωφ (1920- 1992) διηγούνταν συχνά την ακόλουθη εμπειρία: «Συνάντησα κάποτε έναν Πρόεδρο Πανεπιστημίου, ο οποίος με ρώτησε: Γιατί εσείς οι Φυσικοί ζητάτε πάντα τόσο ακριβά μηχανήματα ως διδακτικά εργαλεία; Το Μαθηματικό Τμήμα δεν ζητά παρά μόνο μολύβια, χαρτιά και γομολάστιχες. Αλλά το φιλοσοφικό τμήμα είναι το καλύτερο: Δεν ζητάει ούτε γομολάστιχες»! Ακόμη και σήμερα, η παρουσία και κυρίως η χρήση εποπτικών μέσων στο ελληνικό σχολείο είναι από υποτυπώδης έως ανύπαρκτη. Πολλές αίθουσες μάθησης και διδασκαλίας βρίσκονται ακόμα στην εποχή της κιμωλίας και του μαυροπίνακα, δεν διαθέτουν ούτε μαρκαδόρο με ασπροπίνακα, πόσο μάλλον υπολογιστές, διαδίκτυο και διαδραστικό πίνακα. Ακόμα και η εκπαιδευτική τηλεόραση ως τηλεμάθηση εξακολουθεί να είναι το συντομότερο σχολικό ανέκδοτο, εφόσον δεν εντάσσεται οργανικά στο ετήσιο ωρολόγιο πρόγραμμα μαθημάτων με τον κατάλληλο σχεδιασμό, ειδικά για νησιωτικές ή ορεινές περιοχές.

     Η προσωπική μου διδακτική, παιδαγωγική και  διευθυντική εμπειρία επιβεβαιώνει  απόλυτα ότι οι μαθητές είναι οι καλύτεροι επιμορφωτές στην πρωτοβουλία, την καινοτομία και την τεχνολογία, όταν μάλιστα υπάρχουν ακόμα και ορισμένοι Καθηγητές Πληροφορικής, οι οποίοι βρίσκονται στην εποχή της δισκέτας! Διεθνώς, η σύγχρονη παιδαγωγική αξιοποιεί την τεχνολογική γνώση των μαθητών, την εμπειρία τους και τον ενθουσιασμό τους! Η μαθητική αγάπη και η έφεση στην καινοτομία πρέπει να συμπαρασύρει και τους διδάσκοντες διεγείροντας ευχάριστα συναισθήματα τεχνολογικής αγωγής, αλλά φυσικά δεν είναι αρκετή! Προς την κατεύθυνση αυτή είναι αναγκαία η κοινωνική, συνδικαλιστική και πολιτική συνέργεια για τον  σύγχρονο τεχνολογικό σχολικό εξοπλισμό, ώστε να καταστεί αναπόφευκτη και επιτακτική όχι μόνο η εισαγωγή αλλά και η παιδαγωγική χρήση των νέων τεχνολογιών.

       Η πνευματική και οικονομική Ανάπτυξη είναι συνυφασμένη με την εξυγίανση και τον εκσυγχρονισμό του Εκπαιδευτικού Συστήματος. Εκπαιδευτικοί και μαθητές επωμίζονται την ευθύνη και το βάρος να γίνουν πρωταγωνιστές και να συνδράμουν στην προσαρμογή του στη νέα ψηφιακή εποχή. Η σύγχρονη εκπαιδευτική τεχνολογία στηρίζει και διευκολύνει την σχολική και κοινωνική αριστεία, πρόοδο και ευημερία. Sub specie aeternitatis, πολιτική ή συνδικαλιστική άρνηση της αριστείας και των Πειραματικών Σχολείων συνιστά πνευματική, εκπαιδευτική και πολιτισμική μακροχρόνια υστέρηση ή/και ασυνέχεια.

 

        Μία από τις Αίθουσες Φιλολογικών Μαθημάτων στο 65ο Γυμνάσιο Αθηνών, στο πλαίσιο του έργου ΣΕΠΠΕ και της σχολικής δραστηριότητας «Αίθουσες μαθημάτων και ιστορικών προσώπων», ήταν αφιερωμένη στον Κωστή Παλαμά και διέθετε ασπροπίνακα με μαρκαδόρο, τηλεόραση και ράφια με βιβλία, μεταξύ των οποίων και τα Απαντα του ποιητή σε 15 τόμους από τις Εκδόσεις Μπίρη, ως παράρτημα της κεντρικής σχολικής Αναγνωστικής Βιβλιοθήκης.

Κατασκευή - Φιλοξενία: E-base.gr