Επαναχρησιμοποίηση των σχολικών βιβλίων

στα Σχολεία - Trash is cash: τα σκουπίδια είναι χρήμα

     Στην Εκπαίδευση του 21ου αιώνα η πραγματική προστασία του περιβάλλοντος  απαιτεί βαθιά επίγνωση της σοβαρότητας των ζητημάτων και τεκμηριωμένες λύσεις των προβλημάτων, χωρίς κούφιες ρητορείες, εύκολες και γενικόλογες μεγαλοστομίες για τη σωτηρία του πλανήτη. Οι εμπλεκόμενοι μαθητές, εκπαιδευτικοί, πολίτες κ.λ.π. πρέπει να μελετούν τη βαθύτερη σχέση της Οικολογίας με την Οικονομία και κατανοώντας τους βασικούς οικολογικούς κανόνες της Οικονομίας να  τους εφαρμόζουν καθημερινά στην σχολική πράξη.

     Στο σύγχρονο Σχολείο η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στοχεύει όχι μόνο στην καλλιέργεια των αγαθών οικολογικών προθέσεων με θεωρητικές προσεγγίσεις, αλλά και στην εμπράγματη περιβαλλοντική σχολική συμπεριφορά. Διδάσκοντες και διδασκόμενοι γυμνάζονται πώς να κατανοούν την αλληλοσύνδεση των περιβαλλοντικών ζητημάτων με τα φυσικά, κοινωνικά, πολιτιστικά και οικονομικά προβλήματα και επιπλέον με ποιους τρόπους μπορούν με την προσωπική τους δράση και συμμετοχή να δημιουργούν πρόσθετη αξία, υπεραξία, στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, εκπαιδεύονται για παράδειγμα πώς να θωρακίζουν καθημερινά την εμπράγματη σχολική βιβλιοφιλία αλλά και την περιβαλλοντική αειφορία, την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη,

     Η αειφόρος ή βιώσιμη ανάπτυξη αναφέρεται στην οικονομική ανάπτυξη που σχεδιάζεται και υλοποιείται λαμβάνοντας υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιωσιμότητα των πρώτων υλών. Γνώμονας της αειφορίας είναι η μέγιστη δυνατή απολαβή αγαθών από το περιβάλλον, χωρίς όμως να διακόπτεται η φυσική παραγωγή αυτών των προϊόντων σε ικανοποιητική ποσότητα και στο μέλλον. Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει, παράλληλα με την ευαίσθητη στάση απέναντι στο φυσικό περιβάλλον και στα οικολογικά προβλήματα, την σαφή διάκριση της γραμμικής από την κυκλική Οικονομία.

    Πολύ συχνά στην Ευρώπη  ακούμε όλο και περισσότερο για τις πρακτικές της κυκλικής οικονομίας, οι οποίες σταδιακά θα αποκτήσουν υποχρεωτικό χαρακτήρα. Η έννοια της κυκλικής οικονομίας έρχεται να ανταποκριθεί στην φιλοδοξία για Αειφόρο Ανάπτυξη. Ανακυκλώνω σημαίνει ότι βλέπω τα πράγματα σαν μελλοντικά σκουπίδια και όχι ως μια ευκαιρία, για να δημιουργήσω αξία. Οφείλω να αντιληφθώ τα πάντα γύρω μου σαν μια ευκαιρία για τη δημιουργία αξίας, όχι στο τέλος του κύκλου της ζωής τους αλλά σε κάθε φάση της χρήσης του κάθε προϊόντος. Για παράδειγμα η επαναχρησιμοποίηση ενός προϊόντος, ενός τηλεφώνου ή αυτοκινήτου ή βιβλίου είναι μια ευκαιρία για να ανοίξει ένας νέος κύκλος ζωής για το συγκεκριμένο προϊόν. Αν εξαιρέσει κανείς το επιχειρηματικό παιχνίδι και τον επανασχεδιασμό των παραγωγικών μονάδων με ότι μπορεί να σημαίνει αυτό, αναδιατάξεις στην αγορά εργασίας, ευρωπαϊκά κονδύλια και πώς ξοδεύονται κτλ, δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να διατηρείς στο Σχολείο το βιβλίο σου καθαρό με ποιοτική χρήση ή να μην αλλάζεις κινητό τηλέφωνο κάθε δύο χρόνια. Δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να διαπιστώσει κανείς τι σημαίνει αυτό για τη χρήση των φυσικών πόρων, τις τιμές των πρώτων υλών, την παραγωγή σκουπιδιών και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική πρόκληση, ούτε συνεπάγεται μόνο τεράστιο κόστος για τομείς όπως η εκπαίδευση ή η αυτοκινητοβιομηχανία. Πρόκειται και για την απόλυτη οικονομική σπατάλη καθώς τα προϊόντα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου. Trash is cash: τα σκουπίδια είναι χρήμα. («Κυκλική οικονομία»: Το οικονομικό μοντέλο του μέλλοντος,  Κώστας Πλιάκος, CNN Greece Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου  2017).

     Η Γραµµική Οικονοµία βασίζεται αποκλειστικά στην εκμετάλλευση φυσικών πόρων και  δεν αποτελεί πλέον βιώσιµη επιλογή. Αντίθετα στην κυκλική οικονομία το ζητούμενο είναι να αυξηθεί ο χρόνος ζωής κάθε προϊόντος με την επαναχρησιμοποίηση του, µε τέτοιον τρόπο ώστε η προστιθέμενη αξία του να διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερο. Το μοντέλο της απλής ανακύκλωσης αντιμετωπίζει τα προϊόντα αποκλειστικά ως μελλοντικά σκουπίδια, ενώ η κυκλική οικονομία στηρίζει στην πράξη την αειφορία των πρώτων υλών και φυσικών πόρων.     Με απλά λόγια, η Κυκλική Οικονομία αποβλέπει στην σταδιακή δημιουργία ενός νέου παραγωγικού και καταναλωτικού μοντέλου που επιτρέπει τη χρήση των προϊόντων (βιβλία, αυτοκίνητα κ.ά.) για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια με ταυτόχρονη και παράλληλη ελαχιστοποίηση της χρήσης ή/και σπατάλης φυσικών πόρων. Με αυτό τον τρόπο πραγματοποιείται η μετάβαση από ένα κάθετο μοντέλο «παραγωγής, κατανάλωσης, απόρριψης» σε ένα κλειστό κυκλικό μοντέλο, όπου τα προϊόντα με ποιοτική χρήση μπορούν να επαναχρησιμοποιούνται. Για παράδειγμα η ποιοτική χρήση ενός σχολικού βιβλίου και η επαναχρησιμοποίησή του επί πέντε χρόνια εξασφαλίζει πολλαπλά οφέλη οικονομικά, οικολογικά, ψυχοπαιδαγωγικά.

      Τώρα είναι  κατάλληλη στιγμή στην Ελλάδα, για να αρχίσει μια κοινωνική και πολιτική συζήτηση  σχετικά με τον καλύτερο τρόπο μεταστροφής προς μια κυκλική οικονομία σε πολλούς τομείς. Οφείλει να  ξεφύγει από το γραμμικό μοντέλο «παίρνω, φτιάχνω, πετάω», το οποίο έχει κυριεύσει την οικονομική σκέψη﮲ πρέπει να εντρυφήσει σ’ ένα νέο μοντέλο, το οποίο αντί να καταναλώνει απλώς, θα επιδιώκει να προστατεύει, να διατηρεί και να αναβαθμίζει την αξία όλων των φυσικών πόρων και των προϊόντων. Είναι καιρός για αλλαγή πορείας. Η Ευρώπη είναι γνωστή για την καινοτομία, τις δεξιότητες και την ικανότητα στην επίλυση δύσκολων προβλημάτων. Για παράδειγμα στα εκπαιδευτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών έχει εφαρμοστεί η ποιοτική χρήση και  η επαναχρησιμοποίηση των σχολικών βιβλίων. Η μετάβαση στην εκπαιδευτική κυκλική οικονοµία προϋποθέτει αλλαγή της εστίασης από την αέναη παραγωγή και αναπαραγωγή των σχολικών βιβλίων στην ποιοτική σχολική χρήση και την πολυετή  επαναχρησιµοποίησή τους. Η μακροζωΐα τους εξασφαλίζει πολλαπλά οφέλη. Τα σχολικά βιβλίο δηλαδή με την ποιοτική χρήση έχουν διάρκεια ζωής που μπορεί να φτάσει και μία δεκαετία.

     Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε μέτρα ενίσχυσης της κυκλικής οικονομίας, αλλά χρειάζεται να την καθοδηγεί και η φωνή των πολιτών για προϊόντα καλύτερης ποιότητας σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική ευαισθησία. Η πρόσβαση σε φθηνούς, χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και υψηλής ποιότητας ανακυκλωμένους πόρους, έμμεσα μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες και να συμβάλει περαιτέρω στην απασχόληση, στην ανάπτυξη, στην αειφορία. Η μεταστροφή προς την κυκλική οικονομία θα βοηθήσει στη δημιουργία μιας νέας γενιάς πολιτών που θα είναι φορείς καινοτομίας σε όλο το μήκος της αλυσίδας, από το ράφι του καταστήματος έως το Διοικητικά Συμβούλια των επιχειρήσεων. Η κυκλική οικονομία συσχετίζεται με τον μετασχηματισμό της οικονομίας στο σύνολό της, σε πλήρη συμφωνία με τους παγκόσμιους στόχους αειφόρου ανάπτυξης. Η επιλογή αυτή αντιμετωπίζει άμεσα την κλιματική αλλαγή και συμβάλλει στη μείωση της χρήσης ενέργειας, σύμφωνα και με την ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής  Ένωσης. Για την µετάβαση στην εκπαιδευτική κυκλική οικονοµία είναι αναγκαία η αλλαγή της εστίασης από την αέναη παραγωγή και αναπαραγωγή των ίδιων σχολικών βιβλίων στην πολυετή και ποιοτική επαναχρησιµοποίηση. Ειδικότερα, στην Εκπαίδευση θα οδηγήσει στην ποιοτική βελτίωση της σχολικής αλυσίδας (πρόγραμμα σπουδών, σχολικό εγχειρίδιο, αίθουσα μαθήματος, αναγνωστική βιβλιοθήκη). Ταυτόχρονα θα δημιουργήσει αναβαθμισμένο σύστημα ανακύκλωσης, στο οποίο τα προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι ανθεκτικά, να επαναχρησιμοποιούνται και να ανακυκλώνονται. Γενικότερα, η παραγωγή ποιοτικών προϊόντων, τεχνολογιών και υπηρεσιών μπορεί να καταστεί κοινωνικός κανόνας και πρότυπο τόσο στην Ευρώπη όσο και σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Με την διάσωση των βιβλίων στο Σχολείο τα θετικά αποτελέσματα θα οξύνουν ακόμα περισσότερο τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες των πολιτών για την διάσωση του Αμαζονίου και ολόκληρου του πλανήτη

       Ο Δημοσθένης έλεγε στους Αθηναίους: «ή θα κινηθείτε ή θα νικηθείτε». Τα άτομα και οι κοινωνίες χάνουν τη μάχη για την ποιότητα, όταν αδιαφορούν ή συμβιβάζονται με την αθλιότητα. Η Κυκλική Οικονομία είναι το οικονομικό μοντέλο του μέλλοντος, επειδή συμβάλλει τόσο στην ποιότητα της καθημερινής σχολικής ζωής, όσο και στην προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Η συστημική σκέψη, ο οικολογικός αλφαβητισμός, η κατανόηση  των βασικών οικολογικών και πολιτιστικών κανόνων μπορεί να οδηγήσει πρωτίστως στη διάσωση των βιβλίων και βιβλιοθηκών στα Σχολεία και  ταυτόχρονα στην προστασία του πλανήτη.

 

Η παραγωγή, διακίνηση και πολυετής χρήση του σχολικού βιβλίου

με  όρους Οικολογικής Οικονομίας του προσδίδει πολλαπλή υπεραξία, παιδαγωγική – οικολογική – οικονομική- πολιτιστική