Σχολική πραγματογνωσία

            Felix qui potuit rerum cognoscere causas

 

 Γιώργος Μαστορίδης

 

Στις 31 Μαρτίου 1972 ο Παύλος Παλαιολόγος σε χρονογράφημά του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ σχολιάζει το εξωπραγματικό  περιεχόμενο του μαθήματος της έκθεσης ιδεών. Εμμέσως ο χρονογράφος ακτινογραφεί και ελεεινολογεί τη γενικότερη και διαχρονική αδυναμία της ελληνικής εκπαίδευσης, του σχολικού-εκπαιδευτικού συστήματος, να προσαρμοστεί στις σύγχρονες εξελίξεις. Άμεση συνέπεια το πνευματικό και ηθικό έλλειμμα αυτοκριτικής, αυτογνωσίας και πραγματογνωσίας. Πολιτικοί, συνδικαλιστές και άλλοι αρμόδιοι παράγοντες, ακόμα και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, αδυνατούμε συχνά να παρακολουθήσουμε τις ραγδαίες τεχνολογικές και οικονομικές αλλαγές της πραγματικότητας.

    Ο ελλειπτικός τίτλος του χρονογραφήματος, «έξω από πολιτική», δείχνει την αγωνία της εφημερίδας ν’ αποφύγει τη λογοκρισία της δικτατορίας. Από τα συμφραζόμενα όμως, μπορεί να εννοηθεί ο πληρέστερος τίτλος, «έξω από την πολιτική αλήθεια και ελευθερία»:
 
  «Καιρό μου είχε λείψει. Ξαφνικά τον βλέπω να καταφθάνει με αέρα θριαμβευτικό. Αυτή δε τη φορά αντί να παρουσιάζει για κοινή κατεργασία το θέμα της εκθέσεώς του, ο Λάκης έχει έτοιμη αυτή την ίδια την έκθεση.
 Θα μου την έφερνε στο πρόχειρο, μόνο και μόνο να τον αποσυμφορήσω από συντακτικά και ορθογραφικά λάθη- για να μη κάνω καμιά κοτσάνα- όπως λέει με την αργκό του.
   Δεν τον έπαιρνε όμως ο χρόνος. Πάντως, περιττή έκρινε την ξένη βοήθεια. Κάτι τέτοια πατριωτικά ο Λάκης τα μασάει.
  Απόδειξη το «εύγε», με το οποίο τον τίμησε η καθηγητική έδρα.
  Και κραδαίνει θριαμβευτικά το τετράδιό του. Η εθνική εορτή το θέμα. Θέμα ευρύ: Η αποτίναξη του ξένου ζυγού και η αντιμετώπιση   των άλλων εχθρών του έθνους. Φυσικά και φωταγώγηση του έρωτα στην πατρίδα.
 Διατρέχω το γραπτό. Πομπώδες, ρητορικό, μεγαλόστομο, υπεροπτικό στην καθαρεύουσά του, χάρτινη φανφάρα, που εκτελεί με έπαρση και έμφαση πατριωτικά εμβατήρια.
  Κατά τη διάρκεια της αναγνώσεως νιώθω απάνω μου το βλέμμα του παιδιού, που περιμένει έκρηξη του ενθουσιασμού μου. Αντί όμως εκρήξεων, οι παρατηρήσεις.
  - Καλά τα λες, Λάκη. Πολλά όμως σιρόπια. Έξαφνα εκείνα τα «η φιλτάτη ημών πατρίς». Είπες ποτέ τη μητέρα σου «η φιλτάτη μου μήτηρ;». Λες η μητέρα μου και η λέξη αυτή τα περικλείει όλα. Λίγο νερό, Λάκη, στο γραπτό σου πατριωτισμό. Όχι για να τον αραιώσεις, αλλά για να τον κάνεις πιο πυκνό και αληθινό.
  Όπου βλέπω ένα Λάκη «παρεξηγημένο», τσαντισμένο, θα έλεγα στη γλώσσα του.
- Δηλαδή, είναι ψεύτικος ο δικός μου πατριωτισμός;
- Θεός φυλάξοι, Λάκη. Άλλο θέλω να πω. Ότι εκεί που φεγγοβολεί ο ανοιξιάτικος ήλιος, δεν ανάβουν λυχνάρι για να τον φωτίσουν. Η αγάπη στην πατρίδα φιραίνει όταν της κολλάς επίθετα όπως το «φιλτάτη», το «μεγάλη», το «ένδοξη», το «αθάνατη». Οι Ελβετοί ούτε τη λέξη πατρίδα έχουν πρόχειρη. Λένε η χώρα. Της δίνονται όμως με προσπάθεια και σοβαρότητα, που δεν εκδηλώθηκαν σε χώρες με καταρρακτώδη φανφαρονισμό.
- Μόνο που δεν τόχουν σε καλό να πολεμούνε- με διακόπτει ειρωνικά ο Λάκης.
- Δεν πολεμούν, επειδή   εμπνέουν τόσο σεβασμό, ώστε κανείς να μη τολμά να στραφεί εναντίον τους.
- Εμείς όμως τσακίζουμε τους εχθρούς μας.
- Συχνά, ναι. Κάποτε όχι. Όπως το 1897, όπως το 1922. Και ξέρεις γιατί; Γιατί δεν αρχίζουμε από τον εσωτερικό μας εχθρό, την οίηση, την προγονοπληξία, την διχόνοια, την έριδα, την προχειρότητα, τον εγωκεντρισμό, την ασυνειδησία.
  Ανυπόμονος, ο έφηβος διακόπτει το ανιαρό μάθημα για να παρατηρήσει, ότι βρίσκομαι εκτός θέματος. Βασικό δε θέμα η ελευθερία.
  Αποφεύγω να δίνω τόνο πολιτικό στις συνομιλίες με το Λάκη. Καθώς δε στις ημέρες μας και η ελευθερία ανήκει στην πολιτική, μεταθέτω το διάλογο σε ανύποπτο χρόνο:
-Αν, φυσικά, βρίσκομαι στη ζωή ως τότε.
   Κρυπτοτρυφερό που είναι αυτό το παιδί. Χτυπά ξύλο  και με κοιτά ενθαρρυντικά στα μάτια. -Μήπως δεν το θέλω κι εγώ αγόρι μου;…»

    Τα ηθικά ιδανικά είναι αδειανά και στείρα, αν δεν δοθεί προσοχή στα μέσα που απαιτούνται για να επιτευχθούν. Η πραγματικότητα δεν είναι ένα στατικό και ολοκληρωμένο σύστημα, αλλά διαδικασία που χαρακτηρίζεται από αδιάκοπη αλλαγή και μετατροπή. Τα  «ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» στο σχολείο, την κοινωνία και την πολιτεία είναι  εύκολα. Αντίθετα, η ανεύρεση της πραγματικής αλήθειας και η κατάκτηση της πνευματικής ελευθερίας απαιτεί πολλές προσπάθειες, ατομικές και συλλογικές. Η εκπαίδευση, η πολιτική και ο συνδικαλισμός με «οίηση, προγονοπληξία, διχόνοια, έριδα, προχειρότητα, εγωκεντρισμό, ασυνειδησία» είναι εκτός τόπου και χρόνου.
    Αντί για διατύπωση, προβολή και αναπαραγωγή εξωπραγματικών, συνδικαλιστικών και πολιτικών, ιδεών  απαιτείται σύγχρονη ανθρώπινη εμπειρία. Η αληθινή πραγματογνωσία ν’ αποτελεί την πηγή και τη δοκιμασία όλων των γνώσεων, ιδεών και αξιών στο σχολείο γενικότερα και ειδικότερα στα μαθήματα της γλώσσας, της φιλοσοφίας και της λογοτεχνίας.  Η αλλαγή των σχολικών, κοινωνικών και πολιτικών πραγμάτων προϋποθέτει τη συστηματική διερεύνησή τους, κατά την προτροπή του Βιργιλίου  «ευτυχής αυτός που μπόρεσε να γνωρίσει τις αιτίες των πραγμάτων», («felix qui potuit rerum cognoscere causas», Virg. Georg. II, 489). Σχολείο, κοινωνία και πολιτεία μόνο με την πραγματιστική φιλοσοφική αγωγή Λόγου και Διαλόγου μπορούν να γνωρίσουν τις γενεσιουργές αιτίες των πραγμάτων, ώστε να έχουν επαφή με την πραγματικότητα, να την κατανοούν και να την αλλάζουν.
     Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρωτεργάτης του πραγματισμού Τζον Ντιούϊ (1859-1952) έζησε στην Αμερική κατά τη διάρκεια της γρήγορης τεχνολογικής και κοινωνικής αλλαγής μέσω της αξιοποίησης των επιτευγμάτων της επιστήμης και της τεχνολογίας. Κύριο γνώρισμα και μήνυμα της παιδαγωγικής φιλοσοφίας του ήταν ο πρακτικός και εμπειρικός χαρακτήρας της ανθρώπινης μάθησης και γνώσης, «learning by doing, μάθηση με πράξη».
    Στη χώρα μας επιμένουμε να κακοποιούμε και την ελευθερία και την αλήθεια, τόσο συνδικαλιστικά όσο και πολιτικά. Και στην εκπαίδευση εξακολουθούμε να εφαρμόζουμε σχεδόν αποκλειστικά και συστημικά τη μαθησιακή μέθοδο…«by speaking», με ενισχυτική μάλιστα σχολική διδασκαλία! Πολύ μακριά από την βιβλιοθηκοκεντρική και διαδικτυακή στήριξη της βιωματικής και ερευνητικής φιλομάθειας, τόσο της ατομικής όσο και της ομαδικής.

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Κατασκευή - Φιλοξενία: E-base.gr