Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου. Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου με τα πρώτα Δόξα σοι. Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου με τα πρώτα λόγια του Ύμνου. (Ελύτης).

Συχνά, γίνεται λόγος για λεξιπενία, αποδυνάμωση της γλώσσας, γλωσσική ακαταστασία, κακή χρήση της γλώσσας, κακοποίηση της γλώσσας, γλωσσική αναρχία,, τυποποίηση λεκτικού κώδικα, εκχυδαϊσμό της γλώσσας. Οι καθηγητές των Πανεπιστημίων και των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων διαμαρτύρονται για τα σφάλματα που παρουσιάζονται στα γραπτά των φοιτητών τους, τόσο στην ορθογραφία όσο και στη διατύπωση. Γενικά, γίνεται λόγος για γλωσσική κρίση και παρακμή. Η θέση αυτή τα τελευταία χρόνια βρίσκεται συνεχώς στηνεπικαιρότητα. Όμως, ανάλογες απόψεις είχαμε και παλαιότερα. Στο βιβλίο του κ.Χρ. Χαραλαμπάκη «Γλώσσα και Εκπαίδευση» διαβάζουμε την ακόλουθη άποψη του κ. Παπαβασιλείου, δημοσιευμένη το έτος 1948. «Κατά την κοινή γνώμην αιτία του κακού θεωρείται το σχολείον, το οποίον δεν κατέβαλε την πρέπουσαν επιμέλειαν να καταρτίσει ικανούς τους αποφοίτους, ίνα γράφωσι ορθώς τας λέξεις. Εις γραπτά δοκίμια μαθητών, μη διορθωθέντα, εύρομεν τας λέξεις: οι άνθρωπη, οι Ιταλή, ένεκα ο πόλεμος, ομολογώ εβάφτησεν, αντί ομολογώ εν βάπτισμα.» Ο συγγραφέας αποδίδει τη γλωσσική παρακμή στην εξ αρτηριοσκληρώσεως, λόγω των περιστάσεων, πάσχουσαν σημερινήν κοινωνίαν και προτείνει τη λήψη νομοθετικών μέτρων.

Η γλώσσα, ως κατ’ εξοχήν ανθρώπινο δημιούργημα, δίνει τη δυνατότητα για επικοινωνία και διαμορφώνει, κατά κύριο λόγο, τον άνθρωπο. Απλώς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, αν είμαστε άνθρωποι, αυτό το χρωστάμε στο γεγονός ότι γνωρίζουμε μια γλώσσα. Αυτό επιβεβαιώνεται και από περιστατικά παιδιών που χάθηκαν και ανατράφηκαν σε αγέλες ζώων. Οι αδελφές Καμάλα και Αμάλα, που μεγάλωσαν σε αγέλη λύκων στην Ινδία, συμπεριφέρονταν όπως οι λύκοι. Στη συνέχεια, αν και έγιναν πολλές προσπάθειες, πολύ λίγο άλλαξαν και διατήρησαν συνήθειες που είχαν αποκτήσει στη αγέλη των λύκων. Μπορούμε να αναφέρουμε και το κορίτσι στην Καμπότζη, που χάθηκε το έτος 1988 και βρέθηκε τον Γενάρη του 2005 σε ζωώδη κατάσταση. Δε μιλούσε και περπατούσε με τα τέσσερα. Να προσθέσουμε εδώ και το ρόλο που παίζει η οικογένεια στο συναισθηματικό τομέα.

Η διαπλάτυνση του γνωστικού μας ορίζοντα ταυτίζεται με τα όρια του είναι μας. Τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου, υποστηρίζει ο Βιτγκενστάιν. Η γλώσσα επιδρά στον άνθρωπο πολλαπλά. Δεν είναι μόνο μέσο έκφρασης επιθυμιών και συναισθημάτων, δεν είναι μόνο φορέας απόψεων και ιδεών, αλλά επιπλέον βοηθάει στην πνευματική ανάπτυξη, αποτελεί το κυριότερο μέσο παιδαγωγικής, οδηγεί στον προβληματισμό, στην ανάπτυξη της κρίσης, συντελεί στην κοινωνικοποίηση. Και βέβαια, είναι το κύριο γνώρισμα της εθνικής ταυτότητας. Ο Ψυχάρης έλεγε: «Γλώσσα και πατρίδα είναι το ίδιο.»

Τα Μ.Μ.Ε., παρά το γεγονός ότι συμβάλλουν κατά πολύ στη γλωσσική κατάρτιση, συντελούν στη διαιώνιση λαθών και στη χρήση ξένων λέξεων. Για παράδειγμα: Ο εκπρόσωπος τύπου ανακοίνωσε από το πρες ρουμ (αντί Γραφείο τύπου).Είναι ένα παιχνίδι ντου ορ ντάι (ζωής ή θανάτου). Σημασία δεν έχει η δήλωση της παραίτησης του … αλλά το τάιμιγκ ( ο χρόνος) της δήλωσης. Ο … είναι μακράν ο καλύτερος παίκτης, αντί με μεγάλη διαφορά.

Τα κόμματα και οι πολιτικοί, για ίδια οφέλη, χρησιμοποιούν τη λεγόμενη ξύλινη γλώσσα, που περιορίζουν ή διαστρέφουν το περιεχόμενο των λέξεων. Να προσθέσουμε ότι και κάποιοι πολιτικοί κάνουν λάθη στη διατύπωση ( π.χ. τρεισήμισι χρόνια, αντί τριάμισι χρόνια).

Η μεταγλώττιση ξένων ταινιών, μερικές φορές, γίνεται με ορθογραφικά λάθη σε κακοποιημένα ελληνικά και κάποτε μεταφράζονται άστοχα και ακατανόητα στα αγγλικά. Η γαλλική ταινία με τίτλο “ Le heros de la famille” παρουσιάστηκε στους κινηματογράφους μεταφρασμένη στα αγγλικά με τίτλο “ Family Hero”. Αναρωτιόμαστε σε τι θα έβλαπτε οικονομικά, αν μεταφραζόταν στα ελληνικά «ο ήρωας της οικογένειας».

Είναι πάντως, γεγονός, ότι, κατά κύριο λόγο, τα τριτόκλιτα κακοπαθαίνουν καθημερινά, τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο. Παραδείγματα: Θαύμαζα ως μαθητής τον Κρίτων (αντί τον Κρίτωνα). Πωλείται η παρόν επιχείρηση (αντί η παρούσα). Αυτά συμβαίνουν στο διεθνή ποδόσφαιρο (αντί στο διεθνές).

Λάθη επισημαίνονται, όχι μόνο στους μαθητές αλλά και στους δημοσιογράφους, στους παρουσιαστές της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και γενικά σε όσους παρουσιάζονται να ομιλούν στα ΜΜΕ. Αυτά τα λάθη γίνονται είτε « εν τη ρύμη του λόγου», είτε από άγνοια, είτε από αβλεψία.

Στη σύγχρονη κοινωνία μας οι ειδικοί κάνουν λόγο για κακοποίηση της γλώσσας από τα ΜΜΕ. Βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι και αντικειμενικοί, η προσφορά των ΜΜΕ, και ειδικότερα της τηλεόρασης, στη καλλιέργεια και στη σωστή χρήση της γλώσσας είναι πάρα πολύ σημαντική. Αυτό αποδεικνύεται από τη βελτίωση του λόγου σε ανθρώπους που δεν είχαν την τύχη να σπουδάσουν. Και αυτό οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στην επίδραση της τηλεόρασης. Όμως, επειδή , όσοι εκφέρουν λόγο από τα ΜΜΕ, ασκούν καταλυτική επίδραση και στη γλώσσα, το ζητούμενο είναι να είναι πιο προσεκτικοί, για να βοηθούν ακόμη περισσότερο στο θέμα της ορθής χρήσης των τριτοκλίτων και γενικά της γλώσσας. Πράγματι, όσοι μιλούν προφορικά, από βιασύνη, μπορεί να υποπέσουν σε λάθη, αλλά είναι ακατανόητο να μην ελέγχονται , κυρίως, από τα δημόσια κανάλια αλλά και από τα ιδιωτικά, τα κείμενα που διαβάζονται από τους τηλεπαρουσιαστές ή κείμενα που είναι μεταφράσεις ξένων έργων.

Να θυμίσουμε ότι έχει ψηφιστεί ο Ν. 2328/1995, που αναφέρεται στην ορθή χρήση της ελληνικής γλώσσας στους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Στο άρθρο 3, παράγρ. 18 γράφει: Όλοι οι σταθμοί έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα (πρόσληψη ειδικών επιστημόνων, διορθωτών κειμένων και διοργάνωση σεμιναρίων) για την ορθή χρήση της ελληνικής γλώσσας από τους δημοσιογράφους και τους συντελεστές των ενημερωτικών και επιμορφωτικών εκπομπών, κατά τη διατύπωση των κειμένων που εκφωνούνται κατά την παρουσίαση των ψυχαγωγικών εκπομπών και κατά τη μεταγλώττιση ή τον υποτιτλισμό των ξενόγλωσσων εκπομπών. Δυστυχώς ο νόμος δεν εφαρμόζεται, όπως συμβαίνει και με άλλους νόμους.

Τέλος, η ξενομανία έχει φτάσει στο απροχώρητο, σχετικά με τις ξένες επιγραφές στα διάφορα καταστήματα, σε σημείο που να νομίζεις ότι δε βρίσκεσαι στην Ελλάδα. Είναι τόσο δύσκολο να γράφονται στα ελληνικά οι επιγραφές και μετά, προαιρετικά, μέσα σε παρένθεση και με μικρότερα στοιχεία να γράφονται και σε κάποια ξένη γλώσσα;

Αν δε φροντίσουμε τη γλώσσα μας, δεν αποκλείεται σε μερικές δεκαετίες να χρησιμοποιούμε μια γλώσσα μισοελληνική, μισοαγγλική.

« Η διαφθορά της εποχής φαίνεται στη διαφθορά της γλώσσας » (Α. Καμύ).

Κατασκευή - Φιλοξενία: E-base.gr