Ο Μακιαβέλι με το έργο του  ο «Ηγεμόνας» επηρέασε καίρια την πολιτκή επιστήμη,  πολιτικούς και  αρχηγούς  κρατών. Μπορεί να κάνει υποδείξεις στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να κυβερνούν οι ηγεμόνες,  προκειμένου να εδραιώνονται στην εξουσία, αλλά έχει διαπιστωθεί ότι και οι δημοκρατικά εκλεγμένοι ηγέτες εφαρμόζουν μέχρι και σήμερα πολλά από τα αποφθέγματα και τις προτροπές του, που περιλαμβάνονται στο εν λόγω  βιβλίο. Θα παρουσιάσουμε, στη συνέχεια, μια προσωπική σταχυολόγηση απόψεων και αποφθεγμάτων του, που σχετίζονται με τον τρόπο εξουσίας και τη στάση των λαών. Στους   αναγνώστες εναπόκειται (έξω από ποικίλες δεσμεύσεις και φανατισμούς)  να κρίνουν, να συγκρίνουν, να κάνουν μια ενδοσκόπηση και να καταλήξουν σε συμπεράσματα.

-Για την εξάσκηση του νου ο ηγεμόνας πρέπει να διαβάζει την ιστορία και να μελετά τις πράξεις των μεγάλων αντρών.

-Για να γνωρίσεις καλά τι είναι ηγεμόνας, πρέπει να είσα άνθρωπος του λαού.

-Υπάρχουν τριών λογιών μυαλά: Όταν καταλαβαίνεις μόνος σου, όταν καταλαβαίνεις όταν οι άλλοι σου δείξουν και όταν δεν καταλαβαίνεις ούτε μόνος σου ούτε όταν οι άλλοι σου δείξουν.

-Η φύση του λαού είναι ευκολομετάβλητη. Εύκολο είναι να τους κάμεις να πιστέψουν ένα πράγμα, δύσκολο, όμως, να τους διατηρήσεις στην πίστη αυτή.

-Το χειρότερο που μπορεί να πάθει ο ηγεμόνας από τον εχθρικό του λαό είναι να τον παρατήσουν. Οι άνθρωποι πλευρίζουν όποιον ελπίζουν να δουν νικητή.

-Όποιος έγινε ηγεμόνας με τη βοήθεια του λαού, να διατηρεί τον  λαό φίλο του κι αυτό είναι εύκολο, γιατί ο λαός ένα μονάχα ζητάει: να μην καταπιέζεται.

-Αρέσει στους ανθρώπους ν’ αλλάζουν αφέντη, ελπίζοντας πως θα καλυτερέψει η ζωή τους. Κι η ελπίδα τους αυτή τους κάνει να σηκώνουν τ’ άρματα στον κυρίαρχό τους, μα την παθαίνουν, γιατί η πείρα αμέσως τους μαθαίνει πως η τύχη τους χειροτέρεψε.

-Βλέποντας πως γελάστηκαν στις ελπίδες τους να καλυτερέψει η τύχη τους, δεν μπορούν ν’ ανεχτούν το βάρος του νέου ηγεμόνα.

-Δεν υπάρχει πράγμα δυσκολότερο μήτε πιο  αμφίβολης επιτυχίας μήτε πιο επικίνδυνο στην εφαρμογή του παρά να εισάγεις νέους θεσμούς.

-Είναι τέτοια η φύση των ανθρώπων, να υποχρεώνονται και για τις ευεργεσίες που κάνουν και για τις ευεργεσίες που δέχονται.

-Ο ηγεμόνας να μην είναι ευκολόπιστος μήτε να φοβάται τον ίσκιο του. Να φέρεται μετρημένα, με σύνεση και φιλανθρωπία.

-Εκείνοι οι ηγεμόνες κατόρθωσαν μεγάλα έργα που λίγο λογάριασαν την καλή πίστη και κατάφεραν με δόλο να στρέψουν τα μυαλά των ανθρώπων και τέλος ξεπέρασαν όσους βασίστηκαν στην ειλικρίνεια.

-Δεν μπορεί ένας καλός ηγεμόνας να κρατάει τον λόγο του, όταν αυτό τον ζημιώνει κι όταν περάσουν οι αφορμές που τον έκαμαν να υποσχεθεί.

-Να φαίνεται (ο ηγεμόνας) σε όποιους τον βλέπουν και τον ακούν όλος φιλανθρωπία, όλος πίστη, όλος ειλικρίνεια, όλος ψυχοπόνεση, όλος ευλάβεια. Το χρησιμότερο απ’ όλα να φαίνεται πώς είναι ευλαβής, γιατί οι άνθρωποι, γενικά, κρίνουν από τα φαινόμενα κι όχι από τα πράματα. Όλοι μπορούν να βλέπουν, μα λίγοι καταλαβαίνουν.

-Οι  δημοκρατίες έχουν περισσότερη ζωή, περισσότερο μίσος, σφοδρότερη λαχτάρα εκδίκησης.

-Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

-Όταν βλέπεις τον υπουργό να συλλογίζεται περισσότερο τον εαυτό του, παρά τον ηγεμόνα, και σε όλες του τις πράξεις κυνηγάει το συμφέρον του, να ξέρεις πως ένας τέτοιος δεν μπορεί ποτέ να ‘ναι καλός υπουργός και δεν πρέπει ποτέ να του έχεις εμπιστοσύνη.

-Δύσκολα μπορεί κανείς να προφυλαχτεί από την πανούκλα της κολακείας.

-Νόμος γενικός και αλάθητος: Ο ηγεμόνας που δεν είναι συνετός δεν μπορεί να δεχτεί συνετούς συμβούλους, εκτός αν παραδοθεί σ’ έναν υπουργό, που απόλυτα τον καθοδηγεί και που είναι συνετότατος.

-Οι άνθρωποι γοητεύονται περισότερο από τα τωρινά παρά από τα περασμένα.

-Το κοινό ελάττωμα των ανθρώπων και των ηγεμόνω είναι ότι δεν συλλογίζονται στον καιρό της γαλήνης την τρικυμία. Όταν , ύστερα έρθουν ανάποδα οι καιροί, σκέφτονται να φύγουν κι όχι να υπερασπιστούν.

-Πολλοί νόμιζαν και νομίζουν πως τα εγκόσμια κυβερνούνται από την τύχη ή από τον Θεό και πως οι άνθρωποι, με όλη τους τη σοφία, δεν μπορούν να τα διορθώσουν. Όμως, αν, τον καιρό της γαλήνης, όρθωναν προχώματα κι όχτους η ορμή του νερού δεν θα ήταν τόσο επιζήμια. Όμοια και η τύχη. Δείχνει τη δύναμή της όπου δεν έχει οργανωθεί αντίσταση και ρίχνει την ορμή της όπου ξέρει πως δεν έχουν γίνει όχτοι και προχώματα για να τη συγκρατήσουν.

-Ο ηγεμόνας που στηρίζεται ολόκληρος στην τύχη, γκρεμίζεται, όταν αυτή αλλάξει. Πιστεύω, ακόμη, πως είναι ευτυχής όποιος συμμορφώνει τη διαγωγή του με τις απαιτήσεις των καιρών .

-Συμπεραίνω λοιπόν ότι, επειδή η τύχη  μεταβάλλεται κι οι άνθρωποι ακολουθούν τον δρόμο τους με πείσμα, υπάρχει επιτυχία, όταν συμφωνούν οι δύο αυτοί παράγοντες. Όταν διαφωνούν, η αποτυχία είναι βέβαιη. Νομίζω, μάλιστα, πως καλύτερα να ‘σαι ορμητικός παρά πράος, γιατί η τύχη είναι γενναία και πρέπει, αν θες να την υποτάξεις, να τη χτυπάς και να την σπρώχνεις. [Πηγή: Μακιαβέλι, «Ο Ηγεμόνας» (Μετάφραση Ν. Καζαντζάκη, εκδ. Γαλαξία, 2η έκδ. 1963. 1η έκδ. 1531)].

Κατασκευή - Φιλοξενία: E-base.gr